lamp Tips en inzichten ontvangen over de aanpak van complexe problemen in het onderwijs?

systeemdenkindepraktijk manopvloerSysteemdenken is een geavanceerde manier om verder te kijken dan je neus lang is. Het is van groot praktisch nut voor degenen die belangrijke beslissingen moeten nemen.

Maar systeemdenken is ons niet van nature gegeven. Dat werd onlangs pijnlijk duidelijk bij de beslissingen die gemeenten namen over de schoonmaak van hun gebouwen.

Uit de uitkering, in de uitkering

In de media verscheen het bericht dat diverse gemeenten hebben besloten hun panden niet langer meer door schoonmaakbedrijven te laten doen, maar door de sociale werkvoorziening. Gemeentebestuurders zeggen dit te doen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te helpen aan werk.

Op het eerste gezicht is het besluit van de gemeenten begrijpelijk en sympathiek. Immers, het doel is dat meer mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan de slag gaan bij een gewone werkgever, zoals de gemeente zelf. Maar wat de gemeenten over het hoofd lijken te zien, is dat dit besluit ook een keten van ongewenste gevolgen teweeg brengt:

  • schoonmaakbedrijven ontslaan schoonmakers;
  • omdat deze mensen overwegend een slechte arbeidsmarktpositie hebben, zullen er veel werkeloos worden en uiteindelijk in de bijstand terecht komen;
  • hierdoor stijgen de gemeentelijke kosten voor uitkeringen en re-integratie.

Denkfout

We zien hier een algemeen patroon: we ervaren iets als een probleem en gaan actie ondernemen om het op te lossen of te verminderen. Maar deze actie bewerkstelligt, vaak met enige vertraging, dat iets anders ook een probleem wordt of verergert. En dat is vaak net zo schadelijk als het oorspronkelijke probleem of zelfs schadelijker.

Aan dit patroon ligt de denkfout ten grondslag dat een probleem los van zijn omgeving staat en dus geïsoleerd kan worden aangepakt.

Systeemdenken

Met systeemdenken richten we de blik juist wel op het ‘grotere geheel’. Systeemdenken plaatst een probleem in zijn context, waardoor het mogelijk wordt ongewenste effecten beter in te schatten en oplossingen te bedenken die daar rekening mee houden.

Een systeemdenker stelt bijvoorbeeld de vraag: hoe kan deze oplossing nieuwe problemen veroorzaken of het bestaande probleem zelfs verergeren?

Jagers en verzamelaars

systeemdenkindepraktijk jagerenverzamelaarsMaar we zijn geen systeemdenkers van nature. Genetisch zijn we nog altijd de jagers en verzamelaars, zoals die ongeveer 200.000 jaar geleden in kleine groepjes op de Afrikaanse savannes leefden. In die omgeving overleefden degenen met eigenschappen zoals alertheid en reactievermogen.

Als je uit je ooghoek een olifant ontwaart, moet je in een fractie van een seconde kiezen voor vechten, vluchten of bevriezen. Het is dan weinig zinvol de zaak eerst in een groter geheel te beschouwen. Tegen die tijd ben je al platgetrapt.

De moderne mens leeft in drastisch andere omstandigheden dan zijn voorouders. De wereld is steeds meer een ‘global village’, een wereld van netwerken waarin alles en iedereen met elkaar is verbonden, vaak zonder dat we het in de gaten hebben.

Onder die omstandigheden is onze natuurlijke neiging om ons te richten op het hier en nu vaak contraproductief en zelfs gevaarlijk. Wat ons ooit evolutionair voordeel verschafte, beperkt nu ons blikveld zo, dat we onvoldoende rekening houden met alle relevante variabelen bij het nemen van belangrijke beslissingen. Kijk maar naar de beslissing over iets wat op het eerste gezicht zo eenvoudig lijkt als het uitbesteden van de schoonmaak van gemeentelijke gebouwen.

Investeren in systeemdenken

Het is van het grootste belang dat we in onze samenleving systeemdenken gaan behandelen als een van de belangrijkste kerncompetenties. Dat betekent dat we moeite zullen moeten gaan doen om ons erin te bekwamen, want vanzelf zal het niet gaan.

Systeemdenken zou, te beginnen op de basisschool, een van de kernvakken in elke opleiding moeten zijn. Het is bemoedigend om te zien dat er scholen zijn die daarmee al enkele jaren experimenteren.

En verder is het wenselijk dat zo veel mogelijk overheden, bedrijven en instellingen systeemdenken structureel gaan toepassen om betere beslissingen te nemen.

Niet dat we daarmee alle problemen kunnen oplossen. Maar we zijn wel beter in staat te voorkomen dat we slechte beslissingen nemen. En daarmee is veel gewonnen. Vraag dat maar aan de schoonmakers van wie de baan op de tocht staat.

Benieuwd wat systeemdenken voor u en uw organisatie zou kunnen betekenen? Aarzel niet en neem contact op.

Door hiernaast op akkoord te klikken of door gebruik te blijven maken van deze website, geef je toestemming voor het plaatsen van cookies bij bezoek aan deze website. Meer weten over deze cookies, of wil je de cookie-instellingen voor deze website wijzigen? Klik dan hiernaast op meer informatie