lamp Tips en inzichten ontvangen over de aanpak van complexe problemen in het onderwijs?

durvenuwmedewerkers vrouwenHet belang van leiderschap voor het lerend vermogen van organisaties. Daar moest ik aan denken toen ik laatst een interview zag van Sven Kockelmann met Eberhard van der Laan, de burgemeester van Amsterdam (Oog in oog, 16 juli 2013).

Grote onzin

Het gesprek gaat onder andere over de stijl van Van der Laan. Kockelmann confronteert hem met enkele bijnamen: Eber de Harde en de Bezem van Amsterdam. Van der Laan herkent dat niet, betitelt dat als spookverhalen. Maar hij vermoedt wel waar het vandaan komt.

Hij wil namelijk met zijn medewerkers op voet van gelijkwaardigheid kunnen discussiëren, zoals hij dat ook in zijn vorige baan in de advocatuur gewend was. En in zo’n verhouding wil Van der Laan ook kunnen zeggen dat hij het advies van een medewerker ‘grote onzin’ vindt. Van der Laan: ”Dat mag hij ook tegen mij terug zeggen. Maar wat ik nog wel eens vergeet, is dat je dat niet zo makkelijk doet tegen een minister of burgemeester. Sommige mensen althans. Ze moeten er echt even aan wennen dat juist fundamentele gelijkwaardigheid de basis is van dat soort opmerkingen.”

Dilemma

durvenuwmedewerkers hiërarchie

Van der Laan benoemt hier een organisatiedilemma. Om samen te leren en steeds beter te worden, is gelijkwaardigheid essentieel. Want alleen dan kan er op het scherpst van de snede worden geanalyseerd en gediscussieerd. Maar aan de andere kant kent een organisatie ook altijd enige vorm hiërarchie. En de kern daarvan is ongelijkwaardigheid: er zijn bazen en ondergeschikten, of netter, leidinggevenden en medewerkers. En ondergeschikten durven tegen hun baas vaak niet zo gemakkelijk te zeggen dat die ‘grote onzin’ verkondigt.

De sleutel om dit dilemma te doorbreken, ligt bij wat bazen zoals Van der Laan doen. Zij kunnen door hun gedrag tonen dat zij, ondanks hun hiërarchische positie, hun medewerkers zien als gelijkwaardige gesprekspartners. En dat is meer dan alleen het uitspreken daarvan. Want mensen hebben een haarscherpe radar voor ongeloofwaardigheid. Als zij dat ervaren zullen de meeste medewerkers niet de gok wagen om hun mening te geven, laat staan de ongezouten versie daarvan.

Een organisatie is toch geen democratie?

“Ja maar, de baas is toch de baas?” zo zullen sommigen hier tegen in brengen. Dat klopt. Wanneer het aankomt op het nemen van beslissingen is de baas de baas. Op dat soort momenten moet hij de knoop doorhakken. Maar hij doet dat nadat er in volledige vrijheid en openheid alles op tafel is gelegd en besproken. En zolang het in dat stadium verkeert, is de baas gewoon een van de gespreksdeelnemers die naar hartenlust kan meediscussiëren.

Een goede leidinggevende maakt dus op een geloofwaardige manier onderscheid tussen de voorbereiding en het nemen van het besluit. In de eerste fase moet hij zorgen voor een ‘vrije ruimte’ waarin het voor een medewerker veilig is om alles aan de orde te stellen wat nodig is voor een goede beslissing, zonder dat het nadelige consequenties heeft voor diens positie.

In de tweede fase is het de verantwoordelijkheid van de leidinggevende om een verstandige beslissing te nemen. Mijn ervaring is dat medewerkers dat ook van de baas verwachten. Er is weinig zo demotiverend als een leidinggevende die zijn verantwoordelijkheid niet neemt.

Leiderschap

Bazen kunnen het lerend vermogen van hun organisatie dus bevorderen door:

  • helder onderscheid te maken tussen beslissingen voorbereiden en nemen;
  • hun gedrag daarop af te stemmen en zich in de voorbereidingsfase te laten leiden door principes van gelijkwaardigheid.

Een baas die dat doet, vertoont leiderschap.

Ervaring?

Heeft u ervaringen met het dilemma van (on)gelijkwaardigheid in organisaties en hoe daar mee om te gaan? Of met hoe leiderschap daarin het verschil kan maken? Deel die ervaringen door een reactie achter te laten.

Wil je het hele interview met Eberhard van der Laan bekijken, klik dan hier.

Door hiernaast op akkoord te klikken of door gebruik te blijven maken van deze website, geef je toestemming voor het plaatsen van cookies bij bezoek aan deze website. Meer weten over deze cookies, of wil je de cookie-instellingen voor deze website wijzigen? Klik dan hiernaast op meer informatie